تورجان

قدرت نمایی مرجعیت شیعه

صدها هزار شیعه عزادار در شهر قم پیکر فقیه و عارف نامدار معاصر حضرت آیت الله العظمی محمد تقی بهجت را تشییع کردند. با وجودی که از ساعات اولیه صبح، حرم مطهر و اطراف آن مملو از جمعیت عزادار و سیاهپوش بود، تشییع جنازه از میدان جهاد و مدرسه علمیه امام خمینی (در چند کیلومتری حرم) آغاز شد. مسیر خیابان باجک تا خیابان ارم پر شده بود و به همین دلیل، حرکت ماشین حامل پیکر مطهر، موجب ازدحام شدید، افتادن عده زیادی در جوی خیابان و زخمی شدن و از حال رفتن تعداد زیادی شد.

مدیریت مراسم بسیار ضعیف بود و خود مردم عهده دار تأمین امکانات رفاهی سیل جمعیت شده بودند. آب آشامیدنی خنک توزیع می کردند، با شیلنگ، سطل و حتی لیوان، از بالای ساختمان ها آب به روی جمعیت می پاشیدند تا مانع از آزار مردم در گرمای شدید هوا شوند. مدیران شهر که از تأمین جزئی ترین و بدیهی ترین امکانات رفاهی غافل بودند، حتی فکری به حال سیستم تلفن همراه نکرده بودند و این شبکه در طول مراسم دچار اختلال جدی بود. ظاهراً این مصیبت را بیش از همه باید به مدیران شهر تسلیت گفت!

با همه این سختی ها و کمبودها، تشییع جنازه امروز تبدیل به مانور قدرت کم نظیر مرجعیت شیعه شد و روند نزولی حضور مردمی در تشییع جنازه علما که پس از رحلت مرحوم آیت الله العظمی اراکی در سال 73 آغاز شده بود، متوقف شد و پتانسیل بالای مرجعیت شیعه، بار دیگر خود را به نمایش عمومی گذاشت.

بر خلاف پیش بینی هایی که نشان می داد طبق سنت دیرینه حوزوی، آیات عظام حسین وحید خراسانی یا موسی شبیری زنجانی بر پیکر آیت الله العظمی بهجت نماز خواهند خواند، آیت الله جوادی املی امام جمعه موقت قم نماز میت را اقامه کرد.

دو نکته:

1-      برخی از دوستان درباره مطلب قبلی ام که از عدم انعکاس گسترده خبر رحلت آیت الله العظمی بهجت در رسانه ملی گلایه کرده بودم، گفته اند که بی انصافی کرده ام و صدا و سیما کارخود را به خوبی انجام داده است. باید به این دوستان بگویم که اگر نحوه انعکاس رحلت مراجع بزرگ تقلید در دهه 60 و 70 را به یاد می آوردند، یقیناً متوجه بی اعتنایی جدی صدا و سیما به این مقوله در چند سال اخیر می شدند. صدا وسیما در سه روز گذشته حتی از اطلاق عنوان «آیت الله العظمی» به این مرجع کم نظیر خودداری می کرد و در بیشتر اوقات از عنوان «آیت الله» استفاده می نمود. آیا بزرگی مثل آقای بهجت هم طراز شاگرد شاگردان خود بوده است؟! البته می دانم که این انتظار از رسانه ملی بیهوده است! سازمانی  که پروفسور دکتر کردان را به بشریت عرضه کرده است، طبیعی است که کسانی مثل آقای بهجت و مرحوم شیخ جواد تبریزی و ده ها چهره علمی ارزنده را نادیده بگیرد!

2-      تاکنون از استفاده دیگر سایت ها و وبلاگ ها از تصاویر و مطالبم آن هم بدون ذکر منبع، جز در موارد معدودی گله نکرده ام. برای من آنچه مهم بوده، اطلاع رسانی و آگاهی دادن به جامعه است. اما از رسانه هایی مثل ایرنا انتظار می رود که اگر می خواهند از تصاویر وبلاگ من استفاده کنند، قواعد حرفه ای را رعایت کنند. حقوق من اصلاً مهم نیست. حداقل آبروی حرفه ای خود را به خطر نیاندازند!

قم در سوگ فقیه و عارف بزرگ شیعی

این عکس ها شاید کمی بازگو کننده حال و هوای امروز قم باشد. اکنون پیکر آیت الله العظمی بهجت در صحن اتابکی حرم حضرت معصومه نهاده شده تا مردم با این فقیه و عارف برجسته معاصر وداع کنند. صبح امروز نیز مسجد فاطمیه که 40 سال شاهد مناجات های عاشقانه این پیرمرد دوست داشتنی بود، شاهد حضور علما و مردم بود تا صندلی خالی او را به نظاره بنشینند. سخنران این مراسم می گفت که روز جمعه گذشته در همین مکان سخنرانی کرده و حال آقای بهجت هم کاملاً مساعد بوده است. این سخنران گفت: آقای بهجت همواره می گفته روزی نیست که برای استادش آیت الله العظمی غروی اصفهانی و نیز آیت الله العظمی سید هادی میلانی دعا نکند و به یادشان نباشد.

آیت الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی از مراجع تقلید قم نیز امروز به همراه فرزندش به مسجد مرحوم آیت الله بهجت آمد تا در سوگواری مردم شریک شود.

شهرام شکیبا نویسنده و طنزپرداز کشورمان هم به همراه یک اکیپ فیلمبرداری به قم آمده بود تا از صحنه های عزاداری مردم و طلبه ها تصویربرداری کند.

شهر قم هم آماده تشییع جنازه می شود. پیش بینی می شود که فردا شاهد یکی از شلوغ ترین تشییع جنازه ها باشیم. دفتر آیت الله العظمی بهجت با نصب تصاویر این فقیه وارسته در سطح شهر، شعر زیبایی را در کنار این تصاویر درج کرده است:

من ای صبا ره رفتن به کوی دوست ندانم

تو می روی به سلامت، سلام ما برسانی

آقای بهجت در پاسخ خیلی از جوان ها که دستور العمل اخلاقی می خواستند، آن حدیث مشهور را یادآوری می کرد که به آنچه می دانید عمل کنید تا خداوند دانش های دیگر را نیز در اختیارتان قرار دهد. بارها دیده بودم که به جوانان می گفت لازم نیست حتماً مستحبات را عمل کنید یا مکروهات را ترک کنید تا سعادتمند شوید، فقط کافی است که کار حرام نکنید و واجبات را از یاد نبرید. همین!

من که در ده سال زندگی و تحصیل در شهر قم، چنین بهار دلنشینی ندیده بودم. هوای شهر کاملاً بهاری است و خبری از کولر و پنکه نیست. حتی هنوز خیلی ها از بخاری استفاده می کنند.

بهاران خجسته باد!

یک ماه پس از درگذشت خانم خدیجه ثقفی همسر امام خمینی، دیروز میرزا حسن ثقفی برادر وی و از روحانیون شاخص تهران هم در سن ۷۲ سالگی درگذشت. برادر همسر امام خمینی که فرزند مرحوم آیت الله میرزا محمد ثقفی تهرانی بود، ریاست دفتر آیت الله حسین وحید خراسانی در تهران را بر عهده داشت و بالطبع جزء طیف سنتی حوزه شمرده می شد.

آیین های درگذشت خانم ثقفی نیز با وجود جایگاه ویژه امام، تبلیغات گسترده رسمی و محبوبیت نسبتاً خوب حاج سید حسن خمینی، چندان رونقی نداشت و ناشناخته بودن خانم ثقفی برای مردم و یا تعطیلات نوروزی نمی تواند دلیل کافی و قانع کننده ای برای توجیه استقبال کمرنگ مردمی از مراسم های تشییع، تدفین و بزرگداشت ایشان باشد. فکر می کنم که بیت امام خمینی در درجه نخست و مسؤولین ارشد نظام در درجه بعدی باید به این پدیده جدی اجتماعی توجه کنند. رگه هایی از این بی اعتنایی را در آیین سالیانه رحلت امام هم می بینیم. تا جایی که من می توانم حدس بزنم، حکومتی بودن چنین مراسم هایی از یک سو و قطع ارتباط بیت امام با مردم و عدم توجه جدی این خاندان مهم حوزوی و سیاسی به بازتاب های اجتماعی سکوت های بیجا و یا برخی موضع گیری هایشان از دلایل اصلی چنین پدیده ای است. البته مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام هم بی تقصیر نیست و می توانست نقش مهمی در برقراری این تعامل بین مردم وبیت امام ایفا کند. انتخابات سوم تیر 84 از نقاطی بود که نشان دهنده این خلأ و کمبود جدی به شمار می رفت. آن روزها بیت امام به طور بی سابقه ای وارد صحنه حمایت از هاشمی در برابر احمدی نژاد شد و حتی حجة الاسلام محمد علی انصاری سخنرانی پرشوری در قم ایراد کرد و حمایت بیت امام و همسر مرحومه ایشان از آقای هاشمی را اعلام نمود. فارغ از درستی یا نادرستی نظر سیاسی بیت امام، شاهد بودیم که هزینه کردن بی سابقه از امام هم نتوانست سودی به حال هاشمی داشته باشد. این حمایت به قدری بی سابقه بود که مهدی کروبی هم شاکی شد و تلویحاً از بیت امام انتقاد کرد. امیدوارم بازتاب اجتماعی درگذشت همسر امام بتواند به رفع خلأهای جدی موجود در این طیف بیانجامد.

به هر حال بیت امام می رود که برای چندمین بار در سال های اخیر، ایفاگر نقشی فعال در صحنه سیاست باشد. میرحسین موسوی به عنوان نخست وزیر محبوب دوران امام خمینی، حمایت بخش وسیعی از اعضای خانواده امام را پشت سر خود دارد و حضور حاج سید حسن خمینی در نخستین همایش علنی فعالان نزدیک به طیف میرحسین در زمستان سال گذشته گویای این امر است. میرحسین هم می رود که به پشتوانه حمایت های تاریخی امام و محبوبیت اسطوره ای اش در دهه شصت، احمدی نژاد را به چالش بکشد. او که با سودای جذب بخشی از آرای طیف اصولگراها به صحنه آمده بود تا دولت وحدت ملی را تشکیل دهد، گویا به تدریج به این نتیجه رسیده که نمی تواند نقشی فراتر از خاتمی و جایگاهی وسیع تر از او بیابد. به همین دلیل، در روزهای اخیر به طیف اصلاح طلب نزدیک تر شده و به همان میزان آرای خود را در بدنه مردمی اصولگرایان از دست می دهد. چند روز پیش مهمان یکی از سران اصلاح طلبان بودم. وی می گفت که پس از نخستین کنفرانس خبری میرحسین و جمله معروفش درباره جمع کردن گشت های ارشاد، یکی از نزدیکان میرحسین به وی گفته که طبق برآورد ستاد میرحسین با همین جمله، پنج میلیون رأی به آرای میرحسین افزوده شده است! این فعال برجسته اصلاح طلب هم به آن فعال ستاد میرحسین گفته که «اگر این برآورد درست است، به مهندس موسوی بگویید سه جمله دیگر بگوید تا آرای وی به بیست میلیون برسد و پیروزی اش قطعی شود!»

فارغ از این مطایبه، باید گفت که همین جمله میرحسین شاید رأی بخشی از جوانان حامی خاتمی را جذب کرده باشد، اما یقیناً منجر به ناامید شدن بخش هایی از بدنه مردمی اصولگرایان شده که دوست داشتند به میرحسین رأی بدهند. گذشت زمان نشان می دهد که واقعیت های زمانه، خود را بر میرحسین تحمیل کرده و می کنند. میرحسین ناچار است که راه خاتمی را برود تا بتواند از پس احمدی نژاد برآید. ظاهراً فلسفه حضور میرحسین و حذف خاتمی روز به روز بیشتر رنگ می بازد.

باز هم از برگزاری مراسم سالگرد مهندس مهدی بازرگان نخستین رییس دولت جمهوری اسلامی جلوگیری شد. امسال این دومین باری است که این مراسم لغو می شود. دو هفته پیش نیز از برگزاری این مراسم جلوگیری شده بود. هنوز هم هیچ توضیحی درباره جلوگیری از آیین بزرگداشت مهندس بازرگان و دکتر سحابی در دو سال اخیر داده نشده است.

امروز اطراف حسینیه ارشاد در محاصره نیروهای پلیس بود و برخی از نیروهای حاضر با مراجعه کنندگان برخوردهای زشت و توهین آمیزی داشتند. از جمله یکی از فرماندهان حاضر در صحنه در پاسخ به اعتراض پیرمردی که خواهان آگاهی از دلیل لغو مراسم بود با لحن تمسخرآمیزی به وی گفت که به قم برود و بر سر قبر بازرگان فاتحه بخواند! سپس به نیروهای تحت امر خود دستور داد که پیرمرد را بازداشت کنند. نکته جالب در برخورد قانونی و محترمانه این فرمانده این بود که وی این پیرمرد را «بچه پررو» خطاب کرد!

فکر می کنم باید فکری جدی به حال این برخوردهای تحقیرآمیز کرد. کاش باز هم فرمانده کل پلیس کشور قصد نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری را داشت! شاید قدری از رفتارهای تحکم آمیز و موهن برخی از مأموران پلیس و سیاست های غیر قابل توجیه این نهاد کاسته می شد!

برخوردهای صورت گرفته نسبت به برگزاری مراسم مهندس بازرگان و دکتر سحابی در دو سال اخیر در حالی است که تصاویر و فیلم های این دو روشنفکر برجسته مذهبی و تأثیرگذار معاصر بارها در ماه اخیر از تلویزیون پخش شده است. بازرگان و سحابی در کنار مرحوم آیت الله طالقانی بینانگذار نهاد انجمن اسلامی در دانشگاه ها بوده و نقش بسیار مهمی در زمینه سازی پیروزی انقلاب اسلامی داشته اند. آیت الله خامنه ای هنگام درگذشت بازرگان و سحابی پیام تسلیت معناداری صادر کرد و از آنان تجلیل نمود.

مشخص نیست که چنین برخوردهای غیرمنطقی تا کی قرار است ادامه یابد و تا کی باید همه این سیاست های نادرست و غیر مدبرانه و ندانم کاری ها به پای نظام نوشته شود؟!

در همین باره بخوانید:

پاسداشت بازرگان در قم

سالگرد بازرگان در قم

چهاردهمین سالگرد درگذشت مهندس مهدی بازرگان در حالی برگزار شد که باز هم شاهد رفتارهای ضد و نقیض مسؤولین بودیم. از سویی امسال شاهد به تصویر کشیده شدن بازرگان در سریال روزگار قریب و مهم تر از آن، نمایش مکرر سخنرانی ها و تصاویر بازرگان و دکتر سحابی در شبکه های مختلف تلویزیونی بوده ایم و از سوی دیگر همانند سال گذشته با برگزاری مراسم درگذشت وی در حسینیه ارشاد مخالفت شد. این در حالی است که امروز در قم، مشابه همان مراسم به رسم سالیان قبل و بدون هیچ ممانعتی برگزار شد. حدود دویست نفر از دوستداران و هواداران این سیاستمدار و روشنفکر تأثیرگذار ایرانی که بیشتر از تهران آمده بودند پس از حضور در آرامگاه خانوادگی بازرگان در آرامگاه بیات قم و قرائت فاتحه به هتل مجاور این آرامگاه رفته و به سخنان دکتر ابراهیم یزدی دبیر کل نهضت آزادی و نیز حجة الاسلام دکتر میرموسوی استاد دانشگاه شیخ مفید قم گوش فرادادند.

دکتر یزدی با دفاع از وقوع انقلاب 57، از گرایش های اخیر برخی ایرانیان به بقایای خاندان پهلوی ابراز تأسف کرد و گفت: شاه به شدت همه جریان های معترض روشنفکری را سرکوب کرد و زمینه را برای سقوط خود فراهم نمود. وی ویژگی منحصر به فرد انقلاب ایران را که آن را از سایر انقلاب های قرن بیستم متمایز می کند، سازماندهی پراکنده نیروها دانست که شاه و رژیم را از سرکوب کامل جنبش ناتوان کرده بود. به گفته یزدی که خود از نزدیکان و مشاوران امام در پاریس بود، رهبر فقید انقلاب نیز توانست از خارج کشور این اعتراضات پراکنده را سازماندهی و یکپارچه کند. وی ادامه داد: هر انقلابی دو جنبه سلبی و ایجابی دارد. اما ما هنوز در جنبه سلبی انقلابمان درجا می زنیم.

وزیر خارجه دولت بازرگان با اشاره به انتقاد مخالفین بازرگان به غیرانقلابی  بودن وی گفت: بازرگان هیچ گاه ادعای انقلابی بودن نداشت. یزدی ادامه داد که بازرگان هیچ وقت قهر نکرد در مواقع لزوم از هیچ کمکی دریغ نمی نمود و ما هم اهل قهر کردن نیستیم.

وی در ادامه به دولتمردان توصیه کرد که به سند چشم انداز وفادار باشند و بدانند که می شود با سیاست شوخی کرد اما با اقتصاد نه! یزدی همچنین از اینکه حکم ممانعت برگزاری جلسه حمایت اعضای نهضت آزادی از غزه و نیز سالگرد مهندس بازرگان صادر شده ابراز گلایه کرد و خواهان کمک های مالی به مردم غزه شد.

در همین باره بخوانید:

پیام تسلیت رهبری به مناسبت درگذشت بازرگان

درباره دکتر سحابی و پیام رهبری در مرگ وی

اقتدا به بازرگان

مردگان را به تصویر می کشیم، اما به تفسیر نه!

امروز تصمیم گرفتم پس از مدت ها، بخش «انعکاس عکس ها» را فعال کنم. برای این هفته، دو عکس منتشر نشده را تقدیم می کنم که از طریق مرتضی به دستم رسیده است. این دو عکس تاریخی را مرتضی در مجموعه عکس های پدرش دیده و به من نشان داد. عکاس هر دو عکس، پدر مرتضی بوده که در آن روزها طلبه ای پرشور، فعال و انقلابی بود. ماجرای این عکس ها مربوط به روزهای پر هیجان و طوفانی سال 57 است، روزهای نخست آبان آن سال که دو روحانی مبارز و برجسته آن سال ها از زندان آزاد شده و به دریای متلاطم مردم معترض پیوستند؛ آیت الله سید محمود طالقانی و آیت الله حسینعلی منتظری

آیت الله منتظری پس از آزادی به قم بازگشت و در خانه قبلی اش در خیابان چهارمردان قم مورد استقبال انبوه مردم و بزرگان قرار گرفت. در عکس نخست، شاهد حضور مرحوم آیت الله العظمی سید کاظم شریعتمداری در خانه آیت الله منتظری هستیم. آیت الله منتظری از منتقدین برجسته روش سیاسی آیت الله شریعتمداری بود. حتی آنگونه که در خاطرات هاشمی رفسنجانی (دوران مبارزه، ج1، ص188) و خود آقای منتظری (ج1، ص254) هم با اندکی اختلاف آمده است، یک بار این دو روحانی برجسته انقلابی در دیداری خصوصی با آیت الله شریعتمداری، به شدت وی را به دلیل نرمخویی و سازش با محمد رضاشاه پهلوی مورد سرزنش شدید قرار داده بودند. البته نه آیت الله شریعتمداری از موضع اصلاح طلبانه اش کوتاه آمد و نه آقایان منتظری و رفسنجانی از موضع انقلابی شان. مرحوم آقای شریعتمداری که از مراجع تقلید برجسته قم و در واقع، در کنار مرحوم آیت الله العظمی گلپایگانی به عنوان یکی از دو مرجع مهم شهر قم شمرده می شد، به فعالیت های فرهنگی و غیر سیاسی اش ادامه داد و تنها در سال های 56 و به ویژه 57 بود که ناگزیر به علمای مدافع سقوط رژیم پیوست. اما منتظری و هاشمی رفسنجانی سال ها به زندان و تبعید رفتند و راه خود را بیش از پیش، از جریان آقای شریعتمداری جدا کردند.

با این حال پس از آزادی آیت الله منتظری، آیت الله شریعتمداری هم به دیدن این روحانی مشهور مبارز رفت. با پیروزی انقلاب، آیت الله شریعتمداری که از روی ناچاری به روند تغییر رژیم پیوسته بود، به تدریج به منتقدترین مرجع تقلید پرنفوذ زمان خود بدل شد و سرانجام در اوایل سال 61 به اتهام همکاری با کودتای صادق قطب زاده برای همیشه از صحنه سیاسی کشور حذف گردید. او چهار سال پایانی عمرش را در انزوا و حصر گذراند و سرانجام در فروردین 1365 به دلیل ابتلا به بیماری سرطان در بیمارستان مهراد تهران درگذشت.

به جز مرحوم شریعتمداری، استاد آیت الله مرتضی مطهری هم به دیدار دوست دیرین خود رفت. مطهری و منتظری در درس خارج آیت الله داماد همدیگر را یافته بودند و سال های سال با همدیگر هم درس و هم بحث بودند. اما شکست روند اصلاح حوزه در زمان آیت الله بروجردی، منجر به مهاجرت آیت الله مطهری به تهران شد و مطهری از همان زمان به یک شخصیت دانشگاهی بدل گشت. اگرچه به گفته ابراهیم یزدی، دکتر حسین نصر رییس دفتر فرح پهلوی قصد داشت که مطهری را تشویق به بازگشت به قم کرده و او را به عنوان یکی از مراجع تقلید مطرح کند. بنا بر ادعای یزدی، این پروژه با پیروزی انقلاب و تبعید ناخواسته نصر ناتمام ماند و ارتباط نزدیک علمی مطهری و نصر به یکی از جرایم نابخشودنی مطهری از دیدگاه گروه تندرو و تروریستی فرقان و یکی از دلایل اصلی ترور وی بدل شد.

 دروس حوزه های علمیه هفته گذشته آغاز شد. این روزها قم پس از 3 ماه تعطیلی تابستانی و نیز تعطیلات ماه رمضان، به حالت عادی برگشته و رفت و آمد طلاب در خیابان های مرکزی شهر برای شرکت در دروس حوزه، حال و هوای خاصی به شهر داده است. مدرسه فیضیه و دارالشفا به عنوان مرکز اصلی دروس عالی حوزه این روزها مثل قبل پر رفت و آمد شده است.

آیت الله سید علی محقق داماد (نوه دختری مؤسس حوزه علمیه قم و فرزند ارشد مرحوم آیت الله العظمی سید محمد داماد) امسال هم به درس خارج فقه خود پیرامون مسأله حج ادامه می دهد. حجة الاسلام و المسلمین حاج سید حسن خمینی امسال هم علاوه بر تدریس کفایه آخوند خراسانی و مکاسب شیخ انصاری، در درس خارج فقه آیت الله محقق داماد شرکت می کند. در اینجا درباره معنی «درس خارج» توضیح بدهم تا پاسخ بسیاری از سؤالات را داده باشم. طلبه ها پس از یک دوره 6 ساله مقدمات و نیز یک دوره 4 ساله سطح، از سال یازدهم تحصیلشان دیگر کتاب خاصی را محور درسی خود قرار نمی دهند و به بررسی آرای فقهی و اصولی فقهای مختلف می پردازند. در واقع در دوره درس خارج، روال تدریس استادان، خارج از کتاب دنبال شده و معلوماتی که در دوره ده ساله مقدمات و سطح به دست آمده، در راستای بررسی اجتهادی و انتقادی مسائل و آرای مختلف فقهی به کار گرفته می شود. البته ممکن است که برای منظم شدن بحث، هر استادی طبق فهرست یک کتاب مهم فقهی یا اصولی پیش برود و به نقد و بررسی آن کتاب در کنار نقد و تحلیل دیگر آرای فقهی بپردازد. مثلاً آیت الله محقق داماد در درس خارج فقه خود بر اساس ترتیب کتاب تحریرالوسیله امام خمینی پیش می رود. ایشان پس از طرح دیدگاه امام خمینی به نقد و بررسی آن پرداخته و دیدگاه فقهای دیگر را نیز پیرامون آن مسأله به بحث می گذارد و سرانجام  نظر خود را با دلایلش بیان می کند. حجة الاسلام سید حسن خمینی مهم ترین منتقد و پرسشگر کلاس است که جدال های علمی اش با استاد محقق داماد گاهی صحنه های جالبی خلق می کند و در بسیاری مواقع این استاد و شاگرد نمی توانند همدیگر را اقناع کنند. به قول ما طلبه ها حاج حسن آقای خمینی مهم ترین مستشکل درس آقای داماد است.

 آیت الله شیخ محمد یزدی رییس پیشین قوه قضائیه و عضو کنونی شورای نگهبان در سال تحصیلی جدید، به جای مسجد اعظم قم در ساختمان جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به ادامه درس خارج فقه خود پیرامون مبحث قضا مشغول است. آیت الله یزدی که دهمین سال تدریس مجدد خود در قم را آغاز کرده و از تابستان سال گذشته و پس از درگذشت آیت الله مشکینی به ریاست جامعه مدرسین حوزه علمیه قم برگزیده شده و اکنون عالی ترین مقام حوزه است، در درس خارجش بر اساس کتاب «عروة الوثقی» نوشته مرحوم آیت الله سید کاظم یزدی پیش می رود. مرحوم یزدی از مخالفین مهم مشروطه و نیز نظریه ولایت فقیه بوده است و از همین رو آیت الله یزدی در بسیاری از آرای قضایی سید خدشه وارد می کند و نکته جالب درس آیت الله یزدی این است که وی پس از تجربه ده ساله ریاست دستگاه قضایی و نیز تجربه سی ساله حضور در ارکان مهم حکومت اسلامی، با نگاه واقع بینانه تری به آرای سید می نگرد. مهم ترین مستشکل درس وی نیز پسرش حجة الاسلام مجید یزدی است.

 این هم عکس دیدنی از حجة الاسلام و المسلمین سید احمد خاتمی امام جمعه موقت تهران و عضو هیأت رییسه مجلس خبرگان رهبری که دقایقی پیش از درس خارجش در مدرسه فیضیه به پیش مطالعه می پردازد.

 حجة الاسلام والمسلمین سید هاشم حسینی بوشهری مدیر سابق حوزه علمیه قم و نایب رییس کنونی جامعه مدرسین، اکنون پس از ده سال مدیریت حوزه با آسودگی بیشتری به تدریس می پردازد.

 این روزها همچنین شهر قم پر است از تصاویر مرحوم آیت الله العظمی بروجردی که چهل و نهمین سالگرد درگذشتش امشب در مسجد اعظم قم که از یادگارهای اوست برگزار شد. آیت الله بروجردی در پانزده سال پایانی عمرش به تنها مرجع تقلید شیعیان تبدیل شد. پس از وی هیچ مرجعی نتوانست به چنین جایگاهی دست یابد. وی پس از تضعیف حوزه قم در دوران پس از درگذشت مؤسس حوزه قم (آیت الله العظمی شیخ عبدالکریم حائری یزدی) از سوی فرزند ارشد شیخ (آیت الله شیخ مرتضی حائری) و امام خمینی به قم دعوت شد تا زعامت حوزه قم را عهده دار شود. طرفه آنکه در اواخر عمرش به دلیل برخی اختلافات داخلی در مدیریت حوزه بر سر اصلاحات، روابطش با این دو روحانی پر نفوذ به تیرگی گرایید که درباره اش خواهم نوشت. ولی نمی توان انکار کرد که آیت الله بروجردی از نظر عملی و نظری، تأثیرات کم نظیری در قم به جای گذاشت. بعدها درباره این مرد بزرگ و پرنفوذ تاریخ معاصر خواهم نوشت. شناخت زوایای تاریک زندگی آیت الله بروجردی ما را در شناخت بیشتر تاریخ معاصرمان یاری فراوانی خواهد کرد.

در همین باره بخوانید:

نگاهی از درون به خارج

دکتر حسن ابراهیم حبیبی این روزها حال و روز خوشی ندارد. بیش از یک هفته است که در کماست و تلاش پزشکان هم تاکنون چندان نتیجه محسوسی نداشته است. یک سایت اصلاح طلب گزارش داده که پزشکان قطع امید کرده اند. وی به بیماری دیابت مبتلاست و سکته اخیرش هم بر وخامت حالش افزوده است.

 وی که دوازده سال (از سال 1368 تا 1380) معاون اول هاشمی و خاتمی و در دولت مهندس موسوی هم وزیر دادگستری بود، مدت ها نیز عضو حقوقدان شورای نگهبان شمرده می شد. نسل من به خوبی به یاد دارد که در دوران هاشمی و خاتمی که نمی شد کاریکاتور یک رییس جمهور روحانی را کشید، کاریکاتور حسن حبیبی با آن شکم قلمبه اش همواره زینت روی جلد مجله گل آقا و دیگر نشریات طنز بود. حبیبی را اما قدیمی ترها با حضورش در نخستین انتخابات ریاست جمهوری در سال 58 به یاد دارند که به عنوان رقیب بنی صدر از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، نهضت آزادی و حزب جمهوری اسلامی معرفی شد و شکست سختی در برابر بنی صدر خورد.

وی که پیش از انقلاب در نهضت آزادی هم فعالیت می کرد، پس از آنکه به همراه بنی صدر مورد سوء ظن ساواک قرار گرفت، به کمک احسان نراقی و به همراه بنی صدر، ایران را به قصد تحصیل به مقصد پاریس ترک کرد. حبیبی در دوره حضور امام در پاریس جزء کسانی بود که مأمور نوشتن پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی شد.

حبیبی البته راه دوست دیرینش بنی صدر را نرفت و به امام خمینی وفادار ماند. وی حتی هنگامی که از سوی مهندس موسوی به عنوان وزیر دادگستری به مجلس معرفی شد و از سوی برخی نمایندگان به دلیل عضویت مؤثرش در نهضت آزادی مورد انتقاد قرار گرفت، پاسخ داد که هر کسی ممکن است که در طول زندگی پایش به نجاستی آلوده شود. بدین ترتیب خط بطلانی بر سال ها حضورش در نهضت آزادی کشید و رأی اعتماد گرفت.

حسن حبیبی پس از کناره گیری از امور اجرایی، علاوه بر عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام، از سوی احمدی نژاد بار دیگر به ریاست فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی منصوب شد. این در حالی است که او هم همچون حداد عادل رییس پیشین این فرهنگستان هیچ تخصصی در زمینه زبان و ادبیات فارسی نداشت.

در چند روز اخیر هاشمی رفسنجانی، خاتمی و احمدی نژاد به عیادت این دولتمرد باسابقه و کم حرف رفته اند. اما حبیبی هنوز در کماست.

روز قدس و ابوعمار

چهار سال است که روز جهانی قدس و جمعه آخر ماه رمضان برای فلسطینی ها یادآور مردی است که اکنون سال هاست نامش با نام فلسطین گره خورده است. یاسر عرفات که فلسطینی ها او را ابوعمار صدا می زنند، در ماه رمضان چهار سال قبل (آبان 1383 شمسی) بیماری مشکوکش به وخامت گرایید و در چنین روزهایی او را به پاریس اعزام کردند. اما ابوعمار سرانجام تسلیم مرگ شد و دهها هزار فلسطینی عزادار در روز جهانی قدس پیکر نحیف این مبارز پیر را در یک تشییع جنازه تاریخی و باشکوه در خاک فلسطین به خاک سپردند. اگرچه عرفات وصیت کرده بود که در بیت المقدس دفن شود، اما دولت آریل شارون مانع از این کار شد و تدابیر گسترده ای هم برای ممانعت از ورود عزاداران فلسطینی و عرب به کار گرفت تا به رام الله نیایند، اما انبوه عاشقان این چریک پیر و سیاستمدار کهنه کار از موانع شدید ایجاد شده از سوی اسرائیل عبور کرده و رهبر تاریخی خود را در یک تشییع باشکوه به خاک سپردند. دولت شارون از همان زمان متهم شد که یاسر عرفات را مسموم کرده است. اگرچه شارون این راز را با خود برد و اکنون سه سال است که در کماست، ولی گفته می شود که قتل عرفات با چراغ سبز جرج بوش بوده است.

عرفات در چند سال پایانی عمرش مورد آزار و محدودیت های شدید اسرائیل بود و با وجود همه این آزارها حاضر نشد که به امتیازات گسترده ای که آمریکا و اسرائیل خواهان آن بودند، تن دهد. او هنگامی که برای معالجه بیماری مهلکش عازم پاریس بود، از رهبران فلسطینی و جانشینان خود خواست که در برابر مسأله تشکیل دولت مستقل فلسطینی به پایتختی بیت المقدس و بازگشت آوارگان فلسطینی کوتاه نیایند. او خود جانش را بر سر این آرمان ها داد و حاضر نشد که ذره ای عقب نشینی کند.

ا

بوعمار که در دوران جوانی اش در دانشگاهی در قاهره به تحصیل مشغول بود، پس از دیدن سخنرانی پرشور سید مجتبی نواب صفوی (رهبر ایرانی فدائیان اسلام) در این دانشگاه تصمیم گرفت تا دست به مبارزه مسلحانه علیه اسرائیل بزند. اقدامات او سال ها بعد منجر به تشکیل سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) و گروه فتح شد. این گروه در طی چند دهه مبارزه مسلحانه و چریکی با اسرائیل سرانجام از سوی جامعه جهانی به عنوان نماینده مردم فلسطین شناخته شد. ابوعمار در سال 1355 شمسی توانست با حضور در مجمع عمومی سازمان ملل کشورش را به عضویت افتخاری این سازمان درآورد. آن روز عرفات با لباس رزمی که همواره می پوشید و با چفیه ای بر سر، سلاحی در یک دست و شاخه زیتونی در دست دیگرش از رهبران جهان خواست نگذارند شاخه زیتون از دستش بیافتد و برای همیشه سلاح به دست بگیرد. سخنرانی عرفات که محمود درویش شاعر ملی فلسطین (که مرداد امسال درگذشت) نویسنده آن بود، شاید جالب ترین و ماندگارترین اتفاق تاریخ سازمان ملل باشد.

عرفات برای ما ایرانی ها هم نامی آشنا و مقدس بود. او در آن روزها پناه انقلابیون ایران بود. مخالفان شاه از سازمان مجاهدین خلق تا نهضت آزادی و گروه های مذهبی مبارز دیگر برای آموزش مسلحانه به عرفات و گروه فتح پناه می بردند. او در زمانه ای که مبارزان مشهور آن روزگار، چهره های مارکسیستی هچون چه گوارا یا فیدل کاسترو بودند، برای مسلمانان انقلابی ایران سمبل مبارزه شده بود. نام یاسر در آن روزها نام رایجی بود که انقلابیون ایران بر فرزندان خود می نهادند. مثلاً هاشمی رفسنجانی نام یکی از پسرانش را یاسر گذاشت. حتی سید احمد خمینی نام فرزند دومش را یاسر گذاشت. البته قرار بود که نام فرزند اول (حاج حسن خمینی) یاسر باشد و این شایعه به امام خمینی که در نجف اقامت داشت رسیده بود و ایشان در نامه ای به فرزندش سید احمد می نویسد:« شنیدم اسم بچه را یاسر گذاشته اید، انتخاب خوبی نبوده و موجب حرف هایی هم می شود.»  - وعده دیدار، ص 28-  البته دلیل مخالفت امام با انتخاب این نام، جلوگیری از شیوع احتمال وابستگی نهضت ایران به مبارزه مسلحانه فلسطینی ها و نیز بروز حساسیت در میان طیف سنتی حوزه علیه امام بود. چراکه این طیف از مبارزات فلسطینی ها به دلیل سنی بودنشان حمایت نمی کرد و نسبت به آن حساس بود.

اما یاسر عرفات ارتباط وثیقی با امام خمینی و دیگر مبارزان ایرانی داشت و حامی آنها بود. در جریان درگذشت دکتر علی شریعتی به همت امام موسی صدر، مراسم اربعین شریعتی در بیروت برگزار شد و یاسر عرفات در کنار همرزم دیرینش محمود عباس  (ابومازن) که پس از وی به رهبری فلسطینی ها برگزیده شده است، در این مراسم شرکت کرد و سخنرانی پرشوری در پاسداشت شریعتی ایراد کرد. ابوعمار نخستین مقام خارجی بود که بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ایران آمد و حکومت جدید را به رسمیت شناخت. او در آخرین روزهای بهمن 57 به تهران آمد و به دیدار امام خمینی شتافت. در این دیدار او آرزو کرد که روزی به امامت امام خمینی در مسجد الاقصی نماز بخواند.

عرفات همچنین مورد استقبال شایان مهندس بازرگان و دیگر دولتمردان وقت قرار گرفت. دولت موقت، ساختمان سفارت اسرائیل در خیابان کاخ (فلسطین فعلی) را به عرفات واگذار کرد و این ساختمان تاریخی به سفارت فلسطین و نمایندگی ساف در تهران تبدیل شد. عرفات نیز هانی الحسن از یاران نزدیکش را به عنوان نماینده خود در ایران تعیین کرد.

اما رابطه گرم عرفات و ایران به مرور به سردی گرایید. نخستین بار در جریان اشغال سفارت آمریکا، امام خمینی با میانجی گری عرفات مخالفت کرد و موجبات دلخوری عرفات از ایران فراهم شد. سپس میانجی گری عرفات و چند تن دیگر از سران کشورهای اسلامی بر سر جنگ ایران و عراق نیز با شکست رو به رو شد و سفرهای عرفات و همتایانش سودی نداشت.

به تدریج عرفات به سمت صدام حسین گرایش پیدا کرد و صدام نیز تا پایان عمرش حمایت همه جانبه ای از فلسطینی ها کرد. تا جایی که فلسطینی ها هم در ماجرای اشغال کویت و هم در جنگ اخیر عراق به حمایت از صدام برخاستند و نیروهای فراوانی به عراق اعزام کردند. صدام حتی در سالهایی که با ایران درگیر بود، جنگ کوتاه مدتی هم با اسرائیل داشت. حمایت عرفات از صدام به انزوای او در میان اعراب انجامید و کشورهای اسلامی دیگر به پشتیبانی وی چندان رغبتی نداشتند. فرسایشی شدن جنگ با اسرائیل هم عرفات را خسته کرده بود. او تصمیم گرفت ریسک کند و روش مبارزه اش را تغییر دهد و این بار با سیاست ورزی از اسرائیلی ها امتیاز بگیرد. از همین رو با تلاش بیل کلینتون رییس جمهور پیشین امریکا، عرفات و اسحاق رابین نخست وزیر وقت اسرائیل با هم صلح کردند.

پیامد این صلح بسیار سنگین بود. اسحاق رابین از سوی افراطیون یهودی که اکنون هم مخالف اعطای هرگونه امتیاز به فلسطینی ها هستند به قتل رسید. قاتل رابین که یک جوان یهودی متعصب بود، در دادگاه گفت که به دستور خدا رابین را کشته است.

عرفات اما ماند و هر بار امتیازات اندکی از دولتمردان اسرائیلی می گرفت. عرفات توانسته بود با نفوذ جهانی و مردمی اش نظامیان تندرو و آدمکشی چون رابین و شارون را میانه رو کند. اما سرانجام دوران ماه عسل عرفات و فلسطینی ها به سر رسید و دست عرفات برای صهیونیست ها رو شد. آنها فهمیدند که عرفات در پی تشکیل دولت مستقلی به پایتختی بیت المقدس شرقی و نیز بازگشت همه آواراگان فلسطینی است. این دو امر، خط قرمز عرفات و اسرائیلی ها بود و تلاش جرج بوش، ایهود باراک و آریل شارون برای عقب نشینی عرفات بی نتیجه ماند و دستور بایکوت، حصرخانگی و قتل عرفات صادر شد. محدودیت های ایجاد شده علیه عرفات باعث عقب نشینی او نشد و ابوعمار بار دیگر به مبارزه مسلحانه گرایش پیدا کرد و از اقدامات گردان شهدای الاقصی (شاخه نظامی فتح) حمایت کرد. او حتی از مبارزان حماس و جهاد اسلامی هم پشتیبانی می کرد.

عرفات آخرین بار در پاییز سال 1376 به ایران آمد تا در نخستین ماه های دولت محمد خاتمی در کنفرانس اسلامی شرکت کند. یک خبرنگار زن ایرانی که منتظر چنین فرصتی بود به هتل محل اقامت عرفات در تهران می رود و او را هنگام خروج از اتاقش به باد انتقاد می گیرد که چرا به آرمان فلسطین خیانت کرده است؟ عرفات با آرامش خاص خود به سخنان این دختر جوان پرشور گوش می دهد و سپس به آرامی درباره دلایل صلحش با اسرائیلی ها توضیح می دهد و تأکید می کند که هر چه کرده و هر آبرویی که از دست داده برای ملتش بوده است. این خبرنگار جوان هم از کرده خود پشیمان شده و پس از مرگ عرفات از او تمجید کرد. ملت فلسطین هم که تنها داوران بر حق درباره اقدامات عرفات هستند، با وجود همه انتقاداتی که به جنبش فتح و دولت خودگردان داشته و دارند، رهبر بزرگ خود را با شکوه تمام دفن کردند. یکی از خبرنگاران غربی که در تشییع جنازه امام خمینی و عرفات حضور داشته، به شباهت های فراوان این دو مراسم اشاره کرد. اما رسانه ملی ما در آن روز که همه شبکه های خبری دنیا مراسم تشییع عرفات در قاهره و سپس فلسطین را پخش زنده می کردند، مشغول انعکاس اخبار راهپیمایی کم رونق روز قدس آن سال در ایران بود!

در مراسم تشییع رسمی عرفات در مصر که در آخرین پنج شنبه ماه رمضان برگزار شد، کمال خرازی وزیر خارجه وقت و علی اکبر محتشمی پور حضور داشتند و محمد خاتمی به دلیل تیرگی روابط ایران و مصر نتوانست در این آیین حاضر شود. همچنین در این مراسم، بسیاری از رهبران کشورهای اسلامی و نمایندگان و وزرای خارجه کشورهای دنیا حضور داشتند. نکته جالب این بود که با وجود علنی و رسمی بودن این مراسم و حضور معاون وزیر خارجه امریکا، رهبران حماس از جمله خالد مشعل و نیز رمضان عبدالله رهبر جهاد اسلامی که زندگی مخفی دارند و به عنوان تروریست از سوی آمریکایی ها تحت پیگرد هستند، در این مراسم حاضر شدند.

مرگ یاسر عرفات ضربه جبران ناپذیری بر فلسطینی ها بود. در این چهار سال، اختلافات حماس با فتح عمیق تر شده است. جایگاه جهانی فلسطینی ها هم روز به روز  ضعیف تر شده است. اکنون نه محمود عباس و نه خالد مشعل و اسماعیل هنیه قادر به رتق و فتق امور نیستند. در زمان عرفات، جنبش های حماس و جهاد اسلامی با وجود همه انتقاداتشان به دولت خودگردان، برای جایگاه پدرانه عرفات احترام خاصی قائل بودند. اما پس از وی، این گروه ها به خشن ترین وجه ممکن به جان هم افتادند و صدها کشته دادند. اکنون نه ابومازن دولت حماس را به رسمیت می شناسد و نه حماس ادامه ریاست جمهوری عباس را مشروع می داند. فلسطینی ها که در چند دهه گذشته سمبل کار جمعی و حزبی در جهان اسلام بودند، اکنون با بحران بزرگی دست و پنجه نرم می کنند. آیا دولت جدید اسرائیل خواهد توانست بر موج این اختلافات  سوار شود؟ بزرگ ترین خطای سیاسی عرفات این بود که همه چیز را به حضور خود وابسته کرده بود. حتی مشروعیت و حیات سیاسی دولتش را! ابوعمار نتوانست با فساد مالی و اداری فزاینده تشکیلات خودگردان مقابله کند و از این جهت، حکومتش را با بحران بزرگی تنها گذاشت.

انتصاب پروفسور سید حمید مولانا استاد برجسته علوم ارتباطات دانشگاه آمریکن که شهروند آمریکا محسوب می شود، به عنوان مشاور محمود احمدی نژاد بازتاب گسترده ای داشت. اصولگرایان منتقد دولت با اشاره به حضور پنجاه ساله وی در آمریکا و سوگندی که وی برای دفاع از ایالات متحده هنگام جنگ خورده تا تابعیت آمریکایی به وی داده شود، چنین انتصابی را نادرست می دانند. حمید مولانا که در اوایل دهه چهل، مدت کوتاهی سردبیر روزنامه کیهان بود، از مدافعان جدی احمدی نژاد شمرده می شود و طی سه سال گذشته نیز از مشاوران غیر رسمی او بوده است. گویا وی این بار قصد اقامت در ایران دارد و رئیس جمهور هم امکانات خوبی در اختیار وی قرار داده است. وی سال هاست که یک ستون هفتگی در روزنامه کیهان دارد و با وجود حضور پررنگش در امنیتی ترین، اطلاعاتی ترین و حکومتی ترین داشنگاه آمریکا، همواره مورد اعتماد بالای جمهوری اسلامی بوده است. وی از منتقدین جدی نظریه گفتگوی تمدن هاست و آن را عملی نمی داند. وی در سخنرانی خود در مؤسسه امام خمینی قم (وابسته به آیت الله مصباح یزدی) در اواخر سال 1380 ضمن انتقاد از این نظریه گفت که ما به تمدن گفتگوها نیاز داریم.

وی از خاندان مشهور مولاناست که از روحانیون بنام تبریزی ساکن قم هستند. حجة الاسلام دکتر حسام الدین آشنا از شاگردان وی در وبلاگش نوشته های جالبی درباره مولانا قرار داده است. در سال های حاکمیت اصلاح طلبان، آنها همواره از مولانا به دلیل مخالفت هایش با خاتمی انتقاد می کردند و انتصاب وی به سردبیری روزنامه کیهان در اوایل دهه چهل را نشانه ای از وابستگی او به رژیم شاه می دانستند. البته مولانا هم پاسخ های خود را داشت و به خروج قهرآمیزش از کیهان اشاره می کرد.

اما اگر تئوری پردازان اصولگرایی چون مولانا و حسن رحیم پور ازغدی به کارهای حکومتی گرایش پیدا می کنند، سیاستمداران اصلاح طلب در دوران انزوای سیاسی خویش ترجیح داده اند که کار فکری بکنند. یکی از این سیاستمداران سابق، دکتر سعید حجاریان است که گویا فرمان را به دست روشنفکرانی همچون کدیور داده است! حجاریان که مغز متفکر سیستم اطلاعاتی جمهوری اسلامی شمرده می شود، هنگام تأسیس وزارت اطلاعات در دوره مهندس موسوی از سوی وی مأمور شد که با نام مستعار سعید مظفری از لایحه تأسیس وزارت اطلاعات در مجلس دفاع کند. حجاریان که از اوایل انقلاب به پست های مهم اطلاعاتی گمارده شده بود، آنگونه که در گفتگویی با عمادالدین باقی گفت، امام خمینی را راضی کرد که اطلاعات در قالب یک وزارتخانه در اختیار دولت درآید تا مجلس بتواند بر آن نظارت کند. تا پیش از آن قرار بود که اطلاعات به شکل یک سازمان زیر نظر رهبری عمل کند، اما حجاریان با بیان عواقب منفی این کار برای حیثیت رهبری از امام خمینی خواسته که با تأسیس وزارت اطلاعات موافقت کند. حجاریان به دلیل مخالفت با انتصاب علی فلاحیان به عنوان وزیر اطلاعات کابینه اول هاشمی از این وزارت جدا شد و به مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری رفت. هاشمی در سالهای انزوای جناح چپ، چهره های برحسته ای از این جریان را در این مرکز گرد آورده بود. همانگونه که اکنون چنین چهره هایی را در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام گرد آورده است. سعید حجاریان به تدریج متمایل به تئوری پردازی در ساحت فلسفه سیاسی و حتی مقولات فقهی شد. مقالات او با نام های مستعاری چون جهانگیر صالح پور در ماهنامه توقیف شده کیان منتشر می شد. این ماهنامه متعلق به شاگردان دکتر سروش بود و اکبر گنجی و شمس الواعظین از مدیران آن بودند.

در میان خانواده امام خمینی علاوه بر حاج حسن خمینی و پسر عموی جنجالی اش سید حسین خمینی، چندی است که برادران حاج حسن هم فعال شده اند. سید یاسر و سید علی خمینی از یک سال پیش به فعالیت های سیاسی اصلاح طلبانه گرایش پیدا کرده اند. اگر برادر بزرگ تر سعی می کند موضع بی طرفانه ای اتخاذ کند، اما یاسر و علی در مواضعشان به وضوح از اصلاح طلبان دفاع می کنند. سید یاسر خمینی که شایع شده قرار است به جای برادر بزرگ ترش تولیت آرامگاه پدربزرگ را بر عهده بگیرد، چندی پیش در کنگره سالیانه سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی شرکت کرد.

دیروز هفتمین سالروز فاجعه تاریخ ساز یازده سپتامبر بود. پس از این واقعه، جهان دستخوش دگرگونی های اساسی شده است. سایه سنگین جنگ و خشونت سبب شده که هم سیاستمداران و هم روشنفکران و متولیان دینی جهان به فکر تعامل و گفتگوی بیشتر بیافتند. از همین رو چندی پیش با همکاری پادشاهان عربستان و اسپانیا، نشست جهانی گفتگوی ادیان در مادرید برگزار شد. آزاده اسدی گزارشگر رادیو زمانه عکس جالبی از تونی بلر نخست وزیر سابق بریتانیا گرفته که در کنار وی آیت الله محمد علی تسخیری دبیر کل مجمع تقریب مذاهب اسلامی و نماینده ایران در این اجلاس نشسته است. آیت الله تسخیری که از سوی آیت الله خامنه ای به این مسؤولیت منصوب شده، از شاخص ترین روحانیون شیعه است که سال هاست پیرامون نزدیکی میان شیعه و سنی فعالیت می کند.

همچنین در این هفته بیست و نهمین سالروز درگدشت آیت الله طالقانی  برگزار شد. آیت الله طالقانی نیز از مهم ترین روحانیون مدافع نزدیکی شیعه و سنی بود و در این راه از سوی برخی روحانیون سنت گرای حوزه به سنی گرایی و وهابی بودن هم متهم شد! هر ساله سه مراسم برای آیت الله طالقانی برگزار می شود. مراسم نخست در حسینیه ارشاد و از سوی روشنفکران دینی و خانواده وی برپا می شود. مراسمی نیز از سوی آبت الله مهدوی کنی در مسجد هدایت برگزار می شود که محل اقامه نماز و درس تفسیر قرآن آیت الله طالقانی بود. در مراسم امسال مسجد هدایت، حداد عادل رییس پیشین مجلس و رییس فعلی کمیسیون فرهنگی مجلس سخنرانی کرد. مراسمی رسمی و دولتی نیز در روستای گلیرد طالقان که زادگاه آیت الله طالقانی بوده برگزار می شود که اهالی آن منطقه در آن شرکت می کنند. در مراسم امسال حسینیه ارشاد، محمد مجتهد شبستری سخنرانی کرد. مجتهد شبستری در سال 58 همواره پیش از خطبه های نماز جمعه آیت الله طالقانی سخنرانی می کرد. او که از دوسال پیش دیگر لباس روحانیت نمی پوشد، در آن سال ها نیز از روحانیون نواندیش شمرده می شد. وی که پس از آیت الله بهشتی و سید محمد خاتمی به ریاست مرکز اسلامی هامبورگ آلمان برگزیده شده بود، در دوران حضورش در اروپا همچون خاتمی تحت تأثیر فلسفه غرب قرار گرفت. تا پیش از آن وی از روحانیون سنت گرای حوزه محسوب می شد. تا جایی که به همراه دیگر دوستان طلبه اش همچون آیت الله عمید زنجانی رییس سابق دانشگاه تهران کتابی علیه شرکت زنان در انتخابات نوشته و با زبان روز به توجیه دیدگاهش پرداخته بود. اما پس از تغییرات بنیادین در غرب، آثار او نیز رنگ روشنفکری به خود گرفت. او پس از درگذشت دکتر شریعتی در لندن بر پیکر وی نماز گذارد. پس از انقلاب نیز نماینده دوره اول مجلس شد و بر خلاف برادر کوچکش آیت الله محسن مجتهد شبستری که سال هاست امام جمعه تبریز و عضو مهم خبرگان رهبری است، از مناصب دولتی کنار کشید و به تدریس در دانشکده الهیات دانشگاه تهران پرداخت. او دو سال پیش مجبور به بازنشستگی از تدریس در این دانشکده مهم شد. پس از آن بود که لباس  روحانیت را کنار گذاشت و حضور علنی اش را در جلسات روشنفکران از سر گرفت. محمد مجتهد شبستری سال گذشته با نوشتن مقاله «قرائت نبوی از جهان» بار دیگر خبرساز شد و حتی اعتراض استادش آیت الله مکارم شیرازی را برانگیخت. انتشار نظریه جدید شبستری منجر به توقیف فصلنامه مدرسه شد. او سال ها پیش نیز با انتشار کتاب «هرمنوتیک، کتاب و سنت» خبرساز شده بود. مجتهد شبستری این روزها در کنار عبدالکریم سروش و مصطفی ملکیان به اجتهاد در اصول مشغول است. تا جایی که به گفته گنجی در گفتار اخیرش در رادیو فردا، حتی برخی از روشنفکران دینی نیز  این سه نفر را از نظر اعتقادى ديگر مسلمان به شمار نمى آورند، هر چند كه عملاً آنها مسلمانند.

در انعکاس عکس های 3  گفته بودم که آیت الله خامنه ای شاگرد آیت الله منتظری بوده است. برخی از دوستان درباره چند و چون این قضیه پرسیده بودند. باید بگویم که آیت الله خامنه ای در دوران حضورش در حوزه علمیه قم علاوه بر شرکت در درس علمایی چون امام خمینی و آیت الله شیخ مرتضی حائری یزدی، مدتی نیز در درس فلسفه (کتاب اشارات ابن سینا) آیت الله منتظری در مسجد امام حسن عسکری (ع) قم شرکت کرده است. در عکس سوم این هفته که به احتمال زیاد در حسینه جماران و هنگام سخنرانی امام گرفته شده، آیت الله خامنه ای در مقام ریاست جمهوری، در کنار آیت الله منتظری قائم مقام رهبری و مرحوم آیت الله سید روح الله خاتمی امام جمعه فقید یزد و پدر سید محمد خاتمی نشسته است. آیت الله منتظری و آیت الله خامنه ای روابط دیرین و مستحکمی داشته اند. آیت الله خامنه ای به پیشنهاد آیت الله منتظری به عضویت در شورای انقلاب و امامت جمعه تهران منصوب شد. آیت الله منتظری در خاطراتش همچنین گفته که اصرار داشته آیت الله خامنه ای به فرماندهی جنگ و جانشینی فرمانده کل قوا منصوب شود، ولی امام خمینی، هاشمی رفسنجانی را فرمانده جنگ کرد. همچنین آیت الله خامنه ای به گفته هاشمی رفسنجانی در صفحات 191 و 318 خاطرات سال 1364 پیشنهاد دهنده و نیز مهم ترین و جدی ترین مدافع طرح آیت الله منتظری به عنوان جانشین امام خمینی بود. آیت الله خامنه ای در دوران تنش میان آقای منتظری و مسؤولین وقت نظام، همچنان روابط نزدیکی با آیت الله منتظری داشت. آیت الله منتظری نیز پس از انتخاب آیت الله خامنه ای به رهبری، پیام تبریکی فرستاد که با پاسخ محترمانه آیت الله خامنه ای مواجه شد. این پیام و پاسخ آن در صفحه 705 جلد یک خاطرات آیت الله منتظری امده است. با این حال پس از جبهه گیری شدید آقای منتظری علیه مسؤولین نظام از اوایل دهه هفتاد شمسی، این روابط سرد و تیره شده است.

لینک همین نوشته در بالاترین

عکس های این هفته را خودم گرفته ام. قرار است این هفته درباره چند چهره مشهور سالیان دور بگویم. چهره هایی که در دهه نخست انقلاب از مشهورترین و بانفوذترین افراد نظام بوده اند. بی تردید در میان چنین چهره هایی نام آیت الله حسینعلی منتظری نجف آبادی در صدر قرار می گیرد.

وی مهم ترین شاگرد فقهی امام خمینی شمرده می شود. همانگونه که دوست صمیمی او یعنی استاد مرتضی مطهری برجسته ترین شاگرد فلسفی امام بوده است. امام خمینی تنها درباره این دو شخصیت مهم علمی و سیاسی معاصر ما لقب «حاصل عمر» را به کار برده است. شاید به دلیل همین پیوند استوار مطهری و منتظری بود که وقتی چند سال پیش حسین شریعتمداری طبق معمول دو دهه گذشته، آیت الله منتظری را «شیخ ساده لوح» خطاب کرد، دکتر علی مطهری فرزند استاد مطهری و نماینده فعلی تهران در مجلس به شریعتمداری یادآور شد که او در جایگاهی نیست که درباره شخصیتی چون آیت الله منتظری با این لحن سخن بگوید. علی مطهری به شریعتمداری متذکر شد که فقط امام خمینی که استاد آیت الله منتظری بوده و برای وی نقش پدری داشته، می تواند اینچنین با شاگردش سخن بگوید. البته تنها شریعتمداری و دیگر همفکران اصولگرایش نبوده اند که آیت الله منتظری را ساده لوح می دانند. دکتر کریم سنجابی وزیر فرهنگ دولت مصدق و نخستین وزیر خارجه جمهوری اسلامی نیز که رهبر جبهه ملی ایران هم بود، در خاطراتش (صفحه 411 ) به سادگی آیت الله منتظری اشاره کرده است. همچنین آیت الله شیخ صادق خلخالی که تا پایان عمر از مریدان و مروجان آیت الله منتظری بود و نسبت به نقض حقوق وی هشدار می داد، در خاطراتش (ص 229) چنین صفتی را به آیت الله داده است. به هرحال آیت الله منتظری این روزها با وجود اینکه 87 ساله است و علاوه بر کهولت سن از بیماری پروستات نیز رنج می برد، مثل رمضان چند سال اخیر ظهرها در دفترش نماز می خواند و به تدریس کتاب «جامع السعادات» مرحوم نراقی که کتابی اخلاقی است، می پردازد. او حتی در درس اخلاقش ابایی ندارد که از سوفیا لورن بازیگر مشهور سینما نام ببرد و بگوید: « برخی آنقدر به مسائل بی اهمیت می پردازند که مثلاً حاضرند به جای امور خیریه و مفید، پول کلانی بدهند تا کفش های سوفیا لورن را بخرند و نگهدارند!» دیروز پنج شنبه که سر درس چند بار نام سوفیا لورن را برد، حاضران در جلسه که غالباً روحانی بودند، به هم نگاه می کردند و درباره سوفیا لورن می پرسیدند! چرا که او را نمی شناختند! نکته جالب دیگر اینکه آیت الله منتظری دیروز در ابتدای درس با اشاره به اهمیت ویژه نماز جمعه، تأکید کرد که حرمت نماز جمعه باید حفظ شود و به همین دلیل ظهرهای جمعه درس نداده و نخواهد داد. امام خمینی، آیت الله منتظری را از دخالت در مسایل سیاسی منع کرد، ولی در دو دهه گذشته که آیت الله از رده های بالای تصمیم گیری کنار گذاشته شده، از اظهار نظرهای انتقادی دست نکشیده است. انتقاد تند وی از شاگردش آیت الله خامنه ای در آبان 1376 منجر به حصر پنج ساله وی شد.

یکی از کسانی که همواره متهم به تأثیرگذاری در آیت الله منتظری و تحریک وی علیه نظام شده است، دامادش حجة الاسلام سید هادی هاشمی است. وی از مبارزین و زندانیان سیاسی پیش از انقلاب است. در جریان حوادث سال های پایانی عمر امام که بسیاری از نزدیکان آیت الله منتظری بازداشت و برخی نیز اعدام شدند، سید هادی هاشمی نیز مدتی زندانی و از قم به استان سمنان تبعید شد. مسؤولین وقت، سید هادی را متهم اصلی فعالیت های سیاسی  منتقدانه و گاه تندروانه بیت قائم مقام رهبری می دانستند. در این جریانات، حجة الاسلام سید مهدی هاشمی برادر سید هادی محاکمه و اعدام شد. سید هادی در دو دهه انزوای پدر زنش نیز چند بار زندانی شد. اشرف منتظری دختر آیت الله و همسر سید هادی نامه های سرگشاده ای در اعتراض به محدودیت های اعمال شده علیه پدر، شوهر و برادرانش نوشته است.

علاوه بر آیت الله منتظری، امام خمینی روحانی مهم دیگری را نیز از مناصبش برکنار و از دخالت در امور سیاسی منع کرد. آیت الله مرتضی فهیم کرمانی که از نویسندگان مهم حوزه و مبارزین شاخص پیش از انقلاب بود، به دلیل صدور حکم نادرست علیه یکی از افراد برجسته کرمان به نام فدایی که منجر به اعدام وی شده بود، از سوی امام برکنار شد. فدايی معلمی خواننده بود و تصنيف های معروف و محبوب داشت. چندی یعد او را به هنگام ورود به خانه اش با مسلسل به گلوله بستند. قاتل که سوار بر موتور از محل جنايت گريخت آقای کازرونی محافظ فهيم کرمانی در روزهای آغاز انقلاب و خود قبل از انقلاب شخصی علاقمند به کارهای فرهنگی بود و کتابفروشی کوچکی به نام « بعثت » داشت. فهیم کرمانی که از روحانیون مورد علاقه دکتر شریعتی بود و روابط گسترده ای با طیف روشنفکران مذهبی داشت، در قم مدرسه علمیه کرمانی ها را برای تربیت طلاب بنیان نهاد. این مدرسه از مراکز مهم فعالیت های انقلابی طلاب بود و در دوران جنگ ایران و عراق نیز بیش از صد شهید و دهها جانباز و آزاده را تقدیم انقلاب کرد. فهیم کرمانی پس از انقلاب نماینده مجلس و حاکم شرع شد. وی در دوران نمایندگی اش نیز یک بار به دلیل طرح سؤالی از ولایتی وزیر خارجه دولت مهندس موسوی، از سوی امام توبیخ شد. فهیم کرمانی بر خلاف آیت الله منتظری به توصیه استادش امام خمینی وفادار ماند و از دخالت در امور سیاسی پرهیز کرد. او اکنون به عنوان یکی از علمای حوزه، از طلاب سطوح عالی حوزه امتحان شفاهی می گیرد. البته در درس استادش آیت الله منتظری هم شرکت می کند. یکی از دغدغه های کنونی فهیم کرمانی بازپس گیری مدرسه کرمانی ها از هیأت مدیره فعلی آن است. این مدرسه پس از برخورد امام با فهیم،از سوی بنیانگذار جمهوری اسلامی در اختیار مجید انصاری و دوستانش قرار گرفت. فهیم کرمانی خود را متولی شرعی مدرسه و مؤسس آن می داند و خواهان نظارت بر آن است. پس از رحلت امام، محمد رضا باهنر نایب رئیس فعلی مجلس از آیت الله خامنه ای خواست که با تغییر حکم امام، مدرسه به آقای فهیم بازگردانده شود. اما رهبری با این کار مخالفت کرد. مجید انصاری و دوستانش با استناد به حکم امام که در جلد 21 صحیفه امام هم آمده، خود را متولی شرعی مدرسه می دانند. دوران تحصیل من در این مدرسه (سالهای 1378 تا 1381) همواره با جدال بی نتیجه این دو طرف سپری شد. چند ماه پیش از دوستانم شنیدم که کار به داوری آیت الله محمد یزدی رییس سابق قوه قضائیه و عالی ترین مقام فعلی حوزه علمیه قم کشیده شده و آیت الله یزدی نیز تلویحاً جانب آیت الله فهیم را گرفته و گفته که حکم امام درباره آقای فهیم مشمول مرور زمان شده است. استناد آقای یزدی به این گفته امام بوده که ملاک، حال فعلی افراد است.

با وجود همه اختلافات پیشین، روابط بیت امام خمینی و بیت آیت الله منتظری در سال های اخیر نسبتاً گرم شده است. در انتخابات ریاست جمهوری سه سال قبل، هر دو بیت از هاشمی رفسنجانی در برابر احمدی نژاد حمایت کردند.  آن زمان حجة الاسلام مهندس احمد منتظری پسر آیت الله گفت که هاشمی دیگر آن هاشمی قبل نیست و تغییر کرده است. هاشمی نیز همان روزها در یک تماس تلفنی از آیت الله دلجویی کرد. دو سال پیش نیز یکی از نوه های آیت الله منتظری با فرزند حجة الاسلام سید سراج الدین موسوی از مسؤولین مهم دفتر امام خمینی و مسؤول حفاظت بیت امام ازدواج کرد. سید سراج از دوستان بسیار نزدیک و مورد اعتماد زیاد مرحوم سید احمد خمینی بود. او در سال های پایانی عمر امام، فرمانده کمیته انقلاب اسلامی هم بود. سید سراج که زمان خاتمی، سفیر ایران در پاکستان هم شد، اکنون رفت و آمد زیادی به بیت آیت الله منتظری دارد و در درس های او هم هفته ای یکی دو بار شرکت می کند. سراج اخیراً کتابخانه اقبال لاهوری را در قم تأسیس کرده که یکی از پاتوق های اصلی حاج حسن خمینی و دیگر اعضای بیت امام خمینی است.

پس از حمایت دوباره و کوبنده رهبر از دولت احمدی نژاد، اصولگرایان منتقد دولت حسابی خلع سلاح شدند. حتی یادشان رفت که وزیر کشور را به فساد اخلاقی، اداری و مالی متهم کرده بودند. در این میان هاشمی رفسنجانی که در یکی دو هفته اخیر شمشیر را از رو بسته و به گفته خود، مدارا با دولت را کنار نهاده بود، هنگام سخنرانی احمدی نژاد در نشست اخیر خبرگان، قیافه ای تماشایی داشت!

در هفته دولت و بیست و هفتمین سالروز ترور محمد علی رجایی دومین رئیس جمهور ایران، بد نیست عکسی از اقتدای رجایی به خاتمی را ببینید. این عکس مربوط به دیدار رجایی در هنگام نخست وزیری اش از مؤسسه کیهان است. خاتمی در آن زمان نماینده امام در کیهان و نماینده مجلس اول هم بود. در آن زمان خاتمی در کنار رجایی از مخالفان پر و پا قرص بنی صدر بود. رفسنجانی هم از رهبران این جریان بود. آن روزها رجایی می گفت که مقلد امام، فرزند مجلس و برادر رئیس جمهور است. ولی امروز پس از سه دهه، رفسنجانی معتقد است که رئیس جمهور  نباید مقلد و تابع رهبر باشد. (باور ندارید اینجا  و پست قبلی اش را بخوانید!)

 عکس پایانی این هفته را هم از سایت خبری ایران برگزیده ام. این سایت سال گذشته تصاویر جالبی از هیتلر منتشر کرد. تصاویری که نشان می دهد هیتلر هم مثل یکی از ماها بوده! و نه یک هیولای عجیب و غریب! خالق حماسه هولوکاست! یک هنرمند رمانتیک تمام عیار بود. مثل خیلی از دیکتاتورهای تاریخ! مثل صدام که رمان های عاشقانه می نوشت! مثل ناصرالدین شاه خودمان که برای ظلم ستیزترین شخصیت مذهبی ما یعنی امام حسین(ع) شعر می سرود! و مثل ...!؟

بقیه تصاویر دیدنی هیتلر را در اینجا ببینید.

لینک همین نوشته در بالاترین

از این هفته تصمیم دارم درباره چند عکس و انعکاس آنها بنویسم. عکس نخست را صوت اکبر عکاس خوب ایسنا گرفته است و احمدی نژاد را نشان می دهد که میان دو نوه امام خمینی حجة الاسلام و المسلمین حاج سید حسن خمینی و مهندس علی اشراقی نشسته است.

روابط احمدی نژاد و بیت امام پس از سخنان جنجالی حاج حسن خمینی درباره انتخابات، حمله شدید هواداران دولت به وی، درگذشت ناگهانی آیت الله توسلی رییس دفتر امام خمینی در پی این حملات و نیز رد صلاحیت علی اشراقی در انتخابات مجلس هشتم تیره شده بود. عکس امروز ایسنا که در جریان دیدار هیأت دولت از حرم امام در آغاز هفته دولت گرفته شده، می تواند حامل پیامی نباشد، ولی هر چه هست دیگر بیت امام تصمیم به کش دادن مسائل اختلافی ندارد. حتی اگر هاشمی رفسنجانی که نفوذ و محبوبیت بالایی در میان خاندان امام دارد، در سخنرانی های اخیرش خواهان پایان مدارا با دولت نهم شده باشد.

اما عکس های بعدی هم کار یکی از عکاسان خوب ایسناست. همایون شجریان برای نخستین بار در ایران بدون حضور پدرش به روی صحنه رفت. در این کنسرت، او به افتخار پدرش که به همراه دیگر اعضای خانواده در این کنسرت حضور داشت، تصنیف جاودانه مرغ سحر را خواند. سپس به میان تماشاگران آمد و دستان پدر را بوسید.

نکته جالب این کنسرت، حضور خانم فرخنده گل افشان همسر سابق استاد شجریان و مادر همایون در کنار خانم کتایون خوانساری همسر فعلی استاد بود. در این عکس ایسنا همایون، همسرش، مادرش، خواهرش و همسر فعلی استاد را می بینید.

راستی این اثر استاد شجریان را شنیده اید؟ خدا رحم کرد که استاد به اینگونه خوانندگی ادامه نداد! و الّا امروز باید او را در کنار ایرج و افتخاری قرار می دادیم! به گفته استاد پرویز خرسند بزرگانی مثل بنان تأثیر فراوانی در شجریان داشتند و مانع از انحراف وی از مسیر درستی شدند که او در این چهار دهه با موفقیت تمام طی کرده است.

لینک همین نوشته در بالاترین